Trong bối cảnh đó, các cơ sở đào tạo chuyên sâu về thủy sản giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Khoa Thủy sản – Học viện Nông nghiệp Việt Nam có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong bài toán đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành, nhất là khi đào tạo cần gắn chặt với thực tiễn sản xuất, doanh nghiệp, nghiên cứu khoa học và chuyển đổi số. Mục tiêu không chỉ là đào tạo “kỹ sư biết nghề”, mà hướng tới đào tạo “kỹ sư có năng lực kiến tạo nghề”. Sinh viên cần được tiếp cận đồng thời với kiến thức nền tảng và công nghệ mới: kỹ thuật nuôi, quản lý môi trường, dinh dưỡng, giống, bệnh học thủy sản, an toàn sinh học, công nghệ sinh học, tự động hóa, cảm biến, dữ liệu và AI. Đặc biệt, mô hình học đi đôi với hành – nhà trường gắn với doanh nghiệp – đào tạo gắn với nghiên cứu – sinh viên gắn với vùng nuôi cần trở thành phương thức đào tạo thường xuyên.
Cần một “cuộc cách mạng” trong đào tạo nhân lực thủy sản
Để giải quyết bài toán mất cân bằng, ngành thủy sản cần một chiến lược dài hạn thay vì chỉ giải quyết thiếu hụt nhân lực theo từng thời điểm.
Thứ nhất, nâng sức hút của ngành thủy sản.
Cần thay đổi nhận thức xã hội rằng thủy sản không còn là ngành nghề thuần túy lao động chân tay. Đây đang là lĩnh vực hội tụ của sinh học – công nghệ – dữ liệu – tự động hóa – kinh tế – môi trường.
Thứ hai, tăng cường đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp.
Doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào xây dựng chương trình, tiếp nhận sinh viên thực tập, hướng dẫn đồ án và tuyển dụng ngay từ khi sinh viên còn trên ghế nhà trường.
Thứ ba, đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số.
AI, IoT, cảm biến, dữ liệu lớn, tự động hóa và công nghệ viễn thám sẽ ngày càng hiện diện trong sản xuất thủy sản. Vì vậy, kỹ sư thủy sản tương lai phải có năng lực số bên cạnh chuyên môn truyền thống.
Thứ tư, phát triển đội ngũ nghiên cứu và chuyên gia đầu ngành.
Ngành thủy sản muốn nâng cao giá trị không thể chỉ dựa vào lao động kỹ thuật. Cần một đội ngũ mạnh về nghiên cứu giống, vaccine, bệnh học, công nghệ sinh học, dinh dưỡng, môi trường, chế biến sâu và công nghệ sản xuất.
Thứ năm, tăng cường ngoại ngữ và năng lực hội nhập.
Thủy sản Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, nhân lực chất lượng cao phải hiểu tiêu chuẩn quốc tế, thị trường, thương mại và có khả năng làm việc trong môi trường đa quốc gia.
Từ “thiếu người” đến “thiếu nhân tài”
Nếu không giải quyết bài toán nhân lực, lợi thế về tài nguyên, vùng nuôi, doanh nghiệp và thị trường có thể không được chuyển hóa thành giá trị tương xứng. Ngược lại, nếu xây dựng được một đội ngũ kỹ sư, chuyên gia và nhà khoa học mạnh, thủy sản Việt Nam sẽ có cơ hội chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào sản lượng sang tăng trưởng dựa trên năng suất, công nghệ, chất lượng và tri thức. Các định hướng phát triển ngành cũng đã nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hoàn thiện hệ thống đào tạo, phát triển nhân lực quản lý, nghiên cứu và hướng dẫn kỹ thuật cho ngành thủy sản.
Vấn đề vì thế không đơn thuần là đào tạo thêm bao nhiêu kỹ sư.
Quan trọng hơn là đào tạo kỹ sư nào, ở đâu, với năng lực gì và để giải quyết bài toán nào của ngành thủy sản.
Lời giải nằm ở sự đồng hành
Mất cân bằng nguồn nhân lực chất lượng cao ngành thủy sản là thách thức, nhưng đồng thời cũng là cơ hội lớn cho giáo dục đại học.
Khi doanh nghiệp cần nhân lực, nhà trường có trách nhiệm đào tạo.
Khi sản xuất cần công nghệ, nhà khoa học phải nghiên cứu.
Khi người nuôi cần giải pháp, kỹ sư phải có mặt tại vùng nuôi.
Và khi ngành thủy sản bước vào kỷ nguyên số, người kỹ sư thủy sản phải trở thành cầu nối giữa tri thức và sản xuất, giữa khoa học và thị trường, giữa truyền thống và công nghệ mới. Đầu tư cho nguồn nhân lực hôm nay chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh của thủy sản Việt Nam ngày mai. Với các cơ sở đào tạo như Khoa Thủy sản – Học viện Nông nghiệp Việt Nam, đây không chỉ là nhiệm vụ đào tạo nhân lực, mà còn là sứ mệnh góp phần xây dựng một thế hệ kỹ sư có Tâm – có Tầm – có năng lực công nghệ – có tư duy đổi mới sáng tạo, sẵn sàng đồng hành cùng người nuôi, doanh nghiệp và ngành thủy sản Việt Nam trên hành trình phát triển xanh, hiện đại và bền vững.
Học thủy sản hôm nay – làm chủ công nghệ ngày mai – kiến tạo tương lai ngành thủy sản Việt Nam.
English