Doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận sinh viên sau khi tốt nghiệp, mà ngày càng trở thành một “giảng đường thực tiễn”, đồng hành cùng nhà trường trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành Thủy sản. Khi công nghệ thay đổi nhanh, yêu cầu thị trường ngày càng cao và chuỗi giá trị thủy sản chuyển mạnh sang hướng xanh, số hóa và bền vững, sự gắn kết giữa nhà trường – doanh nghiệp – người học trở thành một trong những yếu tố quyết định chất lượng nguồn nhân lực tương lai.
Từ “đào tạo theo chương trình” đến “đào tạo theo nhu cầu thị trường”
Ngành Thủy sản Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ từ sản xuất truyền thống sang sản xuất hiện đại, công nghệ cao, thân thiện với môi trường và có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Chiến lược phát triển thủy sản Việt Nam cũng xác định rõ yêu cầu đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học, kỹ thuật chuyên sâu, nhân lực có kỹ năng cao và đặc biệt nhấn mạnh việc kết nối cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để phát triển nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu thị trường lao động. Thực tế cho thấy, một chương trình đào tạo dù được thiết kế tốt đến đâu cũng khó có thể cập nhật đầy đủ những biến động từng ngày của sản xuất. Doanh nghiệp chính là nơi trực tiếp cảm nhận sự thay đổi của thị trường, công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng, yêu cầu của khách hàng và những vấn đề phát sinh trong thực tế sản xuất.
Vì vậy, doanh nghiệp có thể trở thành “cầu nối” giúp nhà trường trả lời những câu hỏi quan trọng: Thị trường đang cần kỹ sư thủy sản có năng lực gì? Công nghệ nào đang được sử dụng? Người lao động cần những kỹ năng nào ngoài kiến thức chuyên môn? Những vị trí việc làm nào sẽ phát triển trong 5–10 năm tới?
Đây chính là cơ sở để chương trình đào tạo chuyển từ tư duy “nhà trường có gì để dạy” sang “ngành và doanh nghiệp đang cần gì ở người học”.
Doanh nghiệp mang “hơi thở sản xuất” vào giảng đường
Một trong những tác động rõ nét nhất của doanh nghiệp đối với đào tạo nhân lực thủy sản là đưa thực tiễn sản xuất vào quá trình học tập. Sinh viên có thể được tham quan nhà máy sản xuất thức ăn thủy sản, cơ sở sản xuất giống, trang trại nuôi tôm – cá công nghệ cao, phòng xét nghiệm bệnh thủy sản, nhà máy chế biến, doanh nghiệp xuất khẩu hoặc các hệ thống nuôi tuần hoàn, tự động hóa. Qua đó, kiến thức được học trên giảng đường không còn là những khái niệm trừu tượng mà trở thành những vấn đề cụ thể của sản xuất: quản lý chất lượng nước, dinh dưỡng, con giống, dịch bệnh, an toàn sinh học, quản lý môi trường, tự động hóa, truy xuất nguồn gốc, quản trị trang trại và thị trường.
Đặc biệt, các chương trình thực tập, kiến tập và trải nghiệm nghề nghiệp tại doanh nghiệp giúp sinh viên hình thành tác phong công nghiệp, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý thời gian, giải quyết vấn đề và chịu trách nhiệm với công việc.
Đây là những năng lực rất khó hình thành nếu người học chỉ học lý thuyết trong lớp học.
Doanh nghiệp góp phần “đặt hàng” nguồn nhân lực
Một bước phát triển cao hơn của hợp tác nhà trường – doanh nghiệp là đào tạo theo đơn đặt hàng và nhu cầu nhân lực cụ thể.
Doanh nghiệp có thể tham gia ngay từ khâu xây dựng chương trình, góp ý chuẩn đầu ra, đề xuất các học phần kỹ năng nghề nghiệp, tham gia tọa đàm chuyên môn và đánh giá năng lực sinh viên.
Chẳng hạn, một doanh nghiệp nuôi tôm công nghệ cao có thể cần kỹ sư thành thạo quản lý hệ thống nuôi, cảm biến môi trường, phân tích dữ liệu và kiểm soát dịch bệnh. Doanh nghiệp chế biến thủy sản lại cần nhân lực am hiểu công nghệ chế biến, quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn xuất khẩu.
Những yêu cầu ấy nếu được chuyển hóa thành nội dung đào tạo sẽ giúp sinh viên học đúng thứ thị trường cần, rút ngắn khoảng cách từ giảng đường đến việc làm.
Một nghiên cứu về đào tạo nguồn nhân lực thủy sản công bố năm 2025 cũng chỉ ra tình trạng thiếu hụt và mất cân bằng nhân lực chất lượng cao trong ngành, đồng thời nhấn mạnh việc tăng cường hợp tác giữa các cơ sở đào tạo, đặc biệt với các doanh nghiệp sử dụng lao động.
Doanh nghiệp là “phòng thí nghiệm sống” cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo
Tác động của doanh nghiệp không chỉ dừng ở đào tạo nghề mà còn mở rộng sang nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.
Trong thực tế, doanh nghiệp thường có rất nhiều bài toán cần giải quyết: giảm tỷ lệ chết trong nuôi tôm, nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn, kiểm soát dịch bệnh, giảm chi phí sản xuất, xử lý nước, giảm phát thải, tận dụng phụ phẩm, nâng cao chất lượng sản phẩm hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo và Internet vạn vật trong quản lý trang trại.
Đây chính là nguồn “đề bài thực tiễn” rất quý cho giảng viên và sinh viên.
Nếu nhà trường và doanh nghiệp cùng xây dựng các đề tài nghiên cứu, sinh viên sẽ được tham gia vào quá trình giải quyết vấn đề thực tế ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Các kết quả nghiên cứu có khả năng được thử nghiệm, chuyển giao và thương mại hóa sẽ tạo ra giá trị kép: vừa đào tạo con người, vừa tạo ra công nghệ cho ngành Thủy sản.
Từ thực tập đến việc làm – một hành trình liền mạch
Một mô hình hợp tác hiệu quả cần tạo ra một “đường ống nhân lực” liên tục:
Nhà trường đào tạo → doanh nghiệp trải nghiệm → sinh viên thực tập → tham gia dự án → đánh giá năng lực → tuyển dụng → tiếp tục đào tạo nâng cao.
Theo hướng này, doanh nghiệp có thể tham gia tuyển dụng sinh viên ngay từ năm cuối, cấp học bổng, tài trợ đề tài, tiếp nhận thực tập sinh, cử chuyên gia đến giảng dạy và xây dựng các chương trình đào tạo kỹ năng nghề nghiệp.
Sinh viên cũng có cơ hội hiểu rõ hơn về nghề nghiệp trước khi tốt nghiệp, lựa chọn lĩnh vực phù hợp và chủ động chuẩn bị năng lực.
Đây là cách để giảm khoảng cách giữa “tốt nghiệp” và “sẵn sàng làm việc”.
Thực tế, các cơ sở đào tạo thủy sản đang tăng cường kết nối với doanh nghiệp nhằm cập nhật xu hướng sản xuất hiện đại, mở rộng hợp tác trong đào tạo, nghiên cứu và tuyển dụng.
Khoa Thủy sản – Học viện Nông nghiệp Việt Nam: mở rộng không gian đào tạo
Trong xu thế đó, việc tăng cường liên kết giữa Khoa Thủy sản – Học viện Nông nghiệp Việt Nam với các doanh nghiệp thủy sản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Không gian đào tạo không chỉ nằm trong giảng đường, phòng thí nghiệm hay khu thực hành mà cần được mở rộng tới trang trại, nhà máy, doanh nghiệp, vùng nuôi và chuỗi sản xuất.
Sinh viên cần được tiếp cận với những công nghệ đang thay đổi ngành Thủy sản: hệ thống nuôi công nghệ cao, cảm biến và IoT, tự động hóa, công nghệ sinh học, công nghệ xử lý môi trường, quản lý dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Qua đó, mục tiêu đào tạo không chỉ là một kỹ sư “biết nuôi cá, nuôi tôm”, mà là một kỹ sư có khả năng quản trị hệ thống sản xuất, ứng dụng công nghệ, phân tích dữ liệu, đổi mới sáng tạo và kiến tạo giá trị trong toàn bộ chuỗi thủy sản.
Đây cũng phù hợp với định hướng đào tạo nguồn nhân lực thủy sản chất lượng cao trong thời kỳ chuyển đổi số mà Khoa Thủy sản – Học viện Nông nghiệp Việt Nam đang hướng tới.
Doanh nghiệp cùng nhà trường xây dựng “hệ sinh thái nhân lực”
Trong tương lai, hợp tác nhà trường – doanh nghiệp cần vượt ra khỏi những hoạt động đơn lẻ như tham quan hay tiếp nhận thực tập.
Một hệ sinh thái đào tạo nhân lực thủy sản chất lượng cao có thể được xây dựng trên 5 trụ cột:
Một là, đồng thiết kế chương trình đào tạo.
Doanh nghiệp tham gia góp ý chuẩn đầu ra, nội dung học phần và kỹ năng nghề nghiệp.
Hai là, đồng tổ chức đào tạo.
Chuyên gia doanh nghiệp tham gia giảng dạy, hướng dẫn thực hành và chia sẻ kinh nghiệm.
Ba là, đồng triển khai nghiên cứu.
Nhà trường và doanh nghiệp cùng xác định bài toán, nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ.
Bốn là, đồng phát triển người học.
Học bổng, thực tập, mentoring, dự án thực tế và tuyển dụng sớm giúp sinh viên có lộ trình nghề nghiệp rõ ràng.
Năm là, đồng kiến tạo tương lai ngành.
Doanh nghiệp không chỉ tuyển dụng nguồn nhân lực mà cùng nhà trường dự báo những nghề nghiệp, kỹ năng và công nghệ mới của ngành Thủy sản.
Đầu tư cho sinh viên hôm nay là đầu tư cho năng lực cạnh tranh ngày mai
Một doanh nghiệp thủy sản muốn phát triển bền vững không thể chỉ đầu tư vào ao nuôi, nhà máy, máy móc hay công nghệ. Con người mới là yếu tố quyết định khả năng vận hành và làm chủ những nguồn lực đó.
Đầu tư cho đào tạo sinh viên thủy sản chính là đầu tư cho tương lai của doanh nghiệp.
Khi doanh nghiệp đồng hành với nhà trường, sinh viên được học trong môi trường gần với thực tế; nhà trường cập nhật được nhu cầu thị trường; doanh nghiệp có nguồn nhân lực phù hợp; còn ngành Thủy sản có thêm đội ngũ kỹ sư, nhà khoa học và nhà quản lý trẻ có năng lực đổi mới sáng tạo.
Đó là một vòng tròn giá trị mà tất cả các bên cùng được hưởng lợi.
Kiến tạo thế hệ kỹ sư thủy sản “Tâm – Tầm – Tài”
Nguồn nhân lực chất lượng cao không thể được tạo ra chỉ bằng giáo trình. Đó là kết quả của sự kết hợp giữa kiến thức, thực tiễn, công nghệ, trải nghiệm nghề nghiệp và tinh thần đổi mới sáng tạo.
Vì vậy, doanh nghiệp cần được nhìn nhận không chỉ là “nơi tuyển dụng sinh viên sau tốt nghiệp”, mà là một chủ thể tham gia đào tạo ngay từ đầu.
Nhà trường cung cấp nền tảng khoa học; doanh nghiệp cung cấp môi trường thực tiễn; nhà khoa học cung cấp tri thức và công nghệ; sinh viên là trung tâm của quá trình đào tạo.
Khi bốn yếu tố ấy cùng hội tụ, ngành Thủy sản sẽ có cơ hội hình thành một thế hệ nhân lực mới: vững chuyên môn, giỏi công nghệ, hiểu thị trường, giàu năng lực thực hành, có tư duy xanh và khả năng đổi mới sáng tạo.
Đó cũng chính là nền tảng để Thủy sản Việt Nam chuyển từ “sản xuất dựa vào kinh nghiệm” sang “phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và con người”, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh trong chuỗi thủy sản toàn cầu.
Doanh nghiệp đồng hành với nhà trường hôm nay – chính là cùng đào tạo những kỹ sư sẽ kiến tạo ngành Thủy sản Việt Nam ngày mai.
English