Quý I/2026 ghi nhận bức tranh phân hóa rõ nét của ngành thủy sản Việt Nam, khi nuôi trồng tiếp tục đóng vai trò động lực tăng trưởng, trong khi khai thác biển gần như chững lại do áp lực chi phí và nguồn lợi suy giảm. Diễn biến này không chỉ phản ánh yếu tố mùa vụ, mà còn cho thấy sự dịch chuyển mang tính cấu trúc của toàn ngành.
Nuôi trồng tăng trưởng nhưng áp lực chi phí vẫn “ăn mòn” lợi nhuận
Tổng sản lượng thủy sản 3 tháng đầu năm đạt khoảng 2,18 triệu tấn, tăng 3,2% so với cùng kỳ, trong đó nuôi trồng chiếm tỷ trọng lớn và tăng tới 5,4%. Các sản phẩm chủ lực như tôm thẻ chân trắng và cá tra đều duy trì đà tăng, nhờ nhu cầu xuất khẩu phục hồi và mở rộng vùng nuôi tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Tuy nhiên, phía sau mức tăng trưởng sản lượng là áp lực chi phí ngày càng lớn. Trong cơ cấu giá thành nuôi tôm, chi phí thức ăn vẫn chiếm tỷ trọng cao nhất, dao động khoảng 55–65%, tiếp theo là con giống (10–15%), điện năng cho hệ thống sục khí và xử lý nước (10–12%), cùng với thuốc, chế phẩm sinh học và nhân công.
Đáng chú ý, mô hình nuôi thâm canh và siêu thâm canh – vốn đang phổ biến – khiến chi phí điện và quản lý môi trường tăng mạnh. Người nuôi phải duy trì hệ thống quạt nước, oxy liên tục, đồng thời kiểm soát chặt các chỉ số môi trường để hạn chế dịch bệnh. Điều này làm cho tổng chi phí sản xuất mỗi kg tôm của Việt Nam thường cao hơn một số quốc gia cạnh tranh như Ecuador hay Ấn Độ.
Không chỉ chi phí cao, rủi ro môi trường cũng là yếu tố “ẩn” nhưng tác động trực tiếp đến lợi nhuận. Chỉ cần một đợt biến động nhiệt độ, độ mặn hoặc dịch bệnh bùng phát, toàn bộ chi phí đầu tư có thể mất trắng. Vì vậy, dù sản lượng tăng, biên lợi nhuận của người nuôi chưa chắc được cải thiện tương ứng.
Khai thác biển suy giảm do chi phí nhiên liệu và hiệu quả thấp
Trong khi nuôi trồng tăng tốc, khai thác thủy sản tiếp tục là điểm nghẽn. Sản lượng khai thác quý I chỉ tăng khoảng 0,2%, riêng tháng 3 còn ghi nhận mức giảm so với cùng kỳ.
Nguyên nhân lớn nhất đến từ chi phí nhiên liệu. Với các tàu khai thác xa bờ, chi phí dầu có thể chiếm tới 40–60% tổng chi phí chuyến biển. Khi giá nhiên liệu duy trì ở mức cao, hiệu quả kinh tế của mỗi chuyến đi giảm đáng kể, buộc nhiều tàu phải rút ngắn thời gian hoạt động hoặc nằm bờ.
Bên cạnh đó, nguồn lợi thủy sản tự nhiên suy giảm khiến sản lượng đánh bắt không ổn định, trong khi chi phí khai thác lại không giảm. Các quy định về chống khai thác bất hợp pháp (IUU) cũng siết chặt hơn, khiến hoạt động khai thác phải tuân thủ nhiều yêu cầu kỹ thuật và pháp lý, làm tăng thêm chi phí vận hành.
Kết quả là, khai thác biển ngày càng mất lợi thế so với nuôi trồng – cả về tính ổn định lẫn khả năng kiểm soát chi phí.
Tàu ghe neo đậu vì giá dầu tăng cao. Ảnh: Nông Nghiệp và Môi
Xu hướng tái cấu trúc: Giảm khai thác, tăng nuôi trồng có kiểm soát
Những diễn biến trong quý I/2026 cho thấy ngành thủy sản đang chuyển dịch rõ rệt theo hướng giảm phụ thuộc vào khai thác tự nhiên và mở rộng nuôi trồng. Đây không chỉ là xu hướng ngắn hạn mà mang tính chiến lược dài hạn, phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững và tiêu chuẩn xuất khẩu.
Tuy nhiên, để nuôi trồng thực sự trở thành “động cơ tăng trưởng chất lượng”, bài toán chi phí cần được giải quyết. Việc tối ưu thức ăn, cải thiện chất lượng con giống, ứng dụng công nghệ trong quản lý môi trường và giảm tiêu hao điện năng sẽ là các yếu tố then chốt.
Song song đó, bài toán logistics và chi phí xuất khẩu vẫn là “nút thắt” của toàn chuỗi giá trị. Từ vận chuyển nội địa, kho lạnh đến chi phí tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế, tất cả đều góp phần đẩy giá thành thủy sản Việt Nam lên cao, làm giảm sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Quý I/2026 khẳng định vai trò trung tâm của nuôi trồng trong tăng trưởng ngành thủy sản, nhưng đồng thời cũng phơi bày rõ những “lớp chi phí” đang bào mòn lợi nhuận. Trong khi đó, khai thác biển tiếp tục thu hẹp do hiệu quả kinh tế thấp và rủi ro cao.
Nguồn: https://tepbac.com/tin-tuc/full/thuy-san-quy-i-2026-nuoi-trong-dan-dat-tang-truong-khai-thac-bien-tiep-tuc-chung-lai-38906.html
English