Xây dựng nghề cá bền vững

Hình thành đội tàu dịch vụ hậu cần

Vùng biển phía đông thành phố có chiều dài bờ biển 156 km, diện tích vùng đặc quyền kinh tế khoảng 297.000 km², thuộc ngư trường giàu tiềm năng, điều kiện thời tiết tương đối thuận lợi cho khai thác hải sản.

Dù vậy, trong thời gian dài, hoạt động đánh bắt của ngư dân gặp nhiều hạn chế do thiếu nguồn cung nhiên liệu, lương thực, đá lạnh và dịch vụ hỗ trợ ngay trên biển. Mỗi chuyến biển thường chỉ kéo dài khoảng 10 ngày do phụ thuộc vào khả năng dự trữ.

Việc phát triển đội tàu công suất lớn kết hợp với tàu dịch vụ hậu cần đã tạo bước chuyển đáng kể. Các tàu hậu cần cung cấp nhiên liệu, nhu yếu phẩm, thu mua hải sản trực tiếp trên biển, giúp ngư dân kéo dài thời gian bám biển từ 2–3 tháng, giảm chi phí trung gian và bảo đảm chất lượng sản phẩm sau khai thác.

Ngư dân Lê Hoàng Khanh (phường Vũng Tàu) cho biết, từ khi có tàu dịch vụ hậu cần, bà con yên tâm sản xuất hơn, giảm rủi ro và tăng hiệu quả chuyến biển. Sự liên kết giữa các tàu cũng giúp hỗ trợ nhau trong điều kiện thời tiết bất lợi, tăng tính an toàn khi khai thác xa bờ.

Nâng cao năng lực chế biến và xuất khẩu

Theo thống kê, khu vực phía đông Thành phố Hồ Chí Minh hiện có 446 doanh nghiệp, cơ sở, hộ cá thể sản xuất, kinh doanh chế biến thủy sản. Các cơ sở phân bố tại nhiều địa phương như phường Vũng Tàu, Rạch Dừa, Phước Thắng, Tam Thắng, Bà Rịa, Phú Mỹ và các xã Long Sơn, Phước Hải, Long Hải, Đất Đỏ, Xuyên Mộc, Bình Châu, Hồ Tràm.

Tổng công suất chế biến trung bình đạt khoảng 250.000 tấn thành phẩm mỗi năm. Trong đó, 53 nhà máy có mã số xuất khẩu (COD) vào các thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Brazil, Nga; riêng 33 nhà máy đạt chuẩn xuất khẩu EU. Thủy sản khu vực đã có mặt tại hơn 40 quốc gia, với các sản phẩm chủ lực như chả cá, cá fillet, mực, bạch tuộc, ghẹ, cua… Kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 343 triệu USD/năm.

Hệ thống hạ tầng phục vụ nghề cá cũng khá đồng bộ với 10 cảng cá, 3 khu neo đậu tránh trú bão, 6 cơ sở đóng sửa tàu cá, 18 cơ sở sản xuất nước đá, 51 cơ sở thu mua hải sản và 12 cơ sở cung cấp xăng dầu.

Tuy nhiên, theo đánh giá của Hội Thủy sản thành phố, hoạt động khai thác, nuôi trồng, chế biến và dịch vụ thủy sản vẫn mang tính tự phát, thiếu quy hoạch tổng thể và chưa khai thác hết tiềm năng.

Hướng tới trung tâm nghề cá hiện đại

Để tạo đột phá, việc hình thành trung tâm nghề cá quy mô lớn tại khu vực đảo Gò Găng (xã Long Sơn) được xem là bước đi chiến lược. Theo đề xuất, cần mở rộng diện tích quy hoạch lên khoảng 400 ha thay vì 100 ha như hiện tại, đồng thời phân chia thành các phân khu chức năng chuyên biệt.

Cụ thể, khu đóng tàu công nghiệp và ụ sửa chữa tàu cá khoảng 30 ha; khu dịch vụ hậu cần (cung cấp nhiên liệu, nước, thực phẩm, cứu hộ, trung tâm thông tin quản lý tàu cá) khoảng 20 ha; khu bốc dỡ cảng cá và trung tâm thương mại hải sản đấu giá điện tử khoảng 10 ha; khu neo đậu tàu cá và tránh trú bão dọc sông Dinh dài khoảng 2.000 m; hạ tầng giao thông, xử lý nước thải, cây xanh, dịch vụ công cộng khoảng 60 ha; và khu chế biến quy mô 280 ha, có khả năng thu hút khoảng 250 doanh nghiệp.

Theo đại diện Hội Thủy sản thành phố, trung tâm nghề cá khi hình thành phải gắn với yêu cầu ứng dụng công nghệ cao, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, kiểm soát môi trường và đáp ứng tiêu chuẩn thị trường quốc tế.

Các doanh nghiệp cũng kiến nghị sớm rà soát, điều chỉnh quy hoạch và hoàn thiện hạ tầng kết nối, đặc biệt là hệ thống xử lý môi trường. Việc giải quyết căn cơ các vướng mắc về quy hoạch không chỉ tạo động lực thu hút đầu tư mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo vệ nguồn lợi biển và phát triển nghề cá theo hướng bền vững.

Có thể thấy, với lợi thế sẵn có về ngư trường, đội tàu và hệ thống chế biến, phía đông Thành phố Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình. Tuy nhiên, để trở thành trung tâm nghề cá thông minh, hiện đại, cần một chiến lược phát triển đồng bộ, lấy bền vững làm nền tảng và công nghệ làm động lực.