An toàn sinh học trong nuôi trồng thủy sản: Từ nhận diện nguy cơ đến giải pháp thực tiễn

Trong khuôn khổ Hội thảo “An toàn sinh học trong nuôi trồng thủy sản Việt Nam: Từ giải pháp kỹ thuật đến tiếp cận xã hội, kinh tế và chính sách” diễn ra ngày 11/11/2026 tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, các đại biểu đã tham gia thảo luận bàn tròn nhằm xác định những vấn đề ưu tiên và đề xuất giải pháp thúc đẩy áp dụng an toàn sinh học trong thực tiễn sản xuất.

Phiên thảo luận được điều hành bởi TS. Domenico Caruso, điều phối viên mạng lưới ASACHA và PGS.TS. Trương Đình Hoài, Phó Trưởng khoa Thủy sản, Trưởng Nhóm Nghiên cứu mạnh về Bệnh thủy sản, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

Các đại biểu tập trung trao đổi về 3 nội dung trọng tâm: nhận diện và ưu tiên các nguy cơ an toàn sinh học; xây dựng quy trình thực hành phù hợp với cơ sở nuôi; và cải thiện cơ chế báo cáo, cảnh báo sớm dịch bệnh.

Toàn cảnh phiên thảo luận bàn tròn

Nhận diện và ưu tiên nguy cơ an toàn sinh học

Nhóm thảo luận thứ nhất do TS. Nguyễn Thị Thủy (Cục Thủy sản và Kiểm ngư) và TS. Đoàn Thị Nhinh (Khoa Thủy sản, Học viện Nông nghiệp Việt Nam) phụ trách, tập trung vào việc nhận diện các nguồn nguy cơ và xác định mức độ ưu tiên trong kiểm soát dịch bệnh.

Nhóm thảo luận thứ nhất với chủ đề “Nhận diện và ưu tiên các nguy cơ an toàn sinh học”, do TS. Nguyễn Thị Thủy và TS. Đoàn Thị Nhinh phụ trách

TS. Đoàn Thị Nhinh, Khoa Thủy sản, Học viện Nông nghiệp Việt Nam báo cáo kết quả thảo luận của nhóm thứ nhất

Theo kết quả thảo luận, mầm bệnh có thể xâm nhập vào cơ sở nuôi qua nhiều con đường như nguồn nước, con giống, thức ăn, dụng cụ, trang thiết bị, con người và các động vật có khả năng mang mầm bệnh. Tuy nhiên, mức độ rủi ro của từng yếu tố phụ thuộc vào đối tượng nuôi, điều kiện sản xuất và khả năng kiểm soát tại mỗi cơ sở.

Các đại biểu thống nhất về sự cần thiết của việc đánh giá rủi ro dựa trên khả năng xảy ra và mức độ hậu quả, từ đó xác định những nguy cơ cần ưu tiên kiểm soát. Cách tiếp cận này giúp cơ sở nuôi sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, thay vì áp dụng đồng loạt các biện pháp không phù hợp với điều kiện thực tế.

Xây dựng quy trình an toàn sinh học phù hợp với cơ sở nuôi

Nhóm thảo luận thứ hai do TS. Vũ Văn In (Trường Đại học Việt Nhật, Đại học Quốc gia Hà Nội), chuyên gia về an toàn sinh học trong sản xuất giống và nuôi thương phẩm tôm thẻ chân trắng và TS. Lê Việt Dũng (trưởng Bộ môn Nuôi trồng Thuỷ sản, Khoa Thủy sản, Học viện Nông nghiệp Việt Nam) phụ trách, tập trung xây dựng các quy trình thao tác chuẩn (SOP) và bảng kiểm thực hành an toàn sinh học.

Nhóm thảo luận thứ hai do TS. Vũ Văn In và TS. Lê Việt Dũng phụ trách, tập trung xây dựng quy trình thao tác chuẩn (SOP) và bảng kiểm an toàn sinh học

TS. Lê Việt Dũng, Trưởng Bộ môn Nuôi trồng Thủy sản, Khoa Thủy sản, Học viện Nông nghiệp Việt Nam trình bày kết quả thảo luận của nhóm thứ hai

Từ kinh nghiệm thực tiễn tại các cơ sở sản xuất giống tôm, nhóm đã trao đổi về phân vùng nguy cơ và các biện pháp kiểm soát phù hợp cho từng khu vực sản xuất. Những nội dung được chú trọng bao gồm kiểm soát người và phương tiện ra vào, vệ sinh và khử trùng dụng cụ, quản lý nguồn nước, thức ăn và các yếu tố có khả năng mang mầm bệnh.

Các đại biểu nhấn mạnh rằng quy trình an toàn sinh học cần đơn giản, dễ thực hiện, có thể kiểm tra và đánh giá trong quá trình áp dụng. Các bảng kiểm SOP là công cụ hỗ trợ cơ sở nuôi thực hiện thống nhất các biện pháp cần thiết, đồng thời có thể điều chỉnh theo đối tượng và mô hình sản xuất.

Tăng cường báo cáo dịch bệnh và phối hợp cảnh báo sớm

Nhóm thảo luận thứ ba do ThS. Bùi Thị Việt Hằng (Cục Thủy sản và Kiểm ngư) và TS. Nguyễn Văn Tuyến (Khoa Thủy sản, Học viện Nông nghiệp Việt Nam) phụ trách, tập trung vào quy trình báo cáo dịch bệnh và cơ chế phối hợp giữa người nuôi và cơ quan chuyên môn.

Nhóm thảo luận thứ ba do ThS. Bùi Thị Việt Hằng và TS. Nguyễn Văn Tuyến phụ trách

Thảo luận cho thấy việc phát hiện và thông báo dịch bệnh kịp thời có vai trò quan trọng trong hạn chế lây lan, đặc biệt tại các vùng nuôi tập trung và hệ thống nuôi sử dụng chung nguồn nước. Tuy nhiên, hoạt động báo cáo vẫn gặp khó khăn do tâm lý e ngại của người nuôi, việc chia sẻ thông tin chưa đồng bộ và sự phối hợp giữa các bên còn hạn chế.

Các đại biểu đề xuất tăng cường kết nối giữa cơ sở nuôi, cán bộ chuyên môn và cơ quan quản lý; đồng thời làm rõ quy trình tiếp nhận, xử lý và phản hồi thông tin dịch bệnh. Việc xây dựng cơ chế báo cáo đơn giản, thuận tiện và kịp thời được xem là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả giám sát và cảnh báo sớm.

TS. Nguyễn Văn Tuyến, Khoa Thủy sản, Học viện Nông nghiệp Việt Nam trình bày kết quả thảo luận của nhóm thứ ba

Từ giải pháp tại cơ sở đến phối hợp quản lý theo vùng

Tổng kết phiên thảo luận, PGS.TS. Trương Đình Hoài và TS. Domenico Caruso nhấn mạnh rằng an toàn sinh học không chỉ là trách nhiệm của từng cơ sở nuôi mà còn đòi hỏi sự phối hợp giữa các bên liên quan, đặc biệt ở những vùng nuôi có sự kết nối về nguồn nước và nguy cơ lây lan mầm bệnh.

PGS.TS. Trương Đình Hoài, Phó Khoa Thủy sản, Trưởng nhóm NCM Bệnh Thủy sản, Học viện Nông nghiệp Việt Nam

TS. Domenico Caruso đại diện ASACHA phát biểu tại phiên thảo luận

Các giải pháp an toàn sinh học cần được triển khai theo hướng dựa trên nguy cơ, phù hợp với điều kiện sản xuất và khả năng đầu tư của người nuôi. Việc áp dụng từng bước, bắt đầu từ những biện pháp thiết yếu, kết hợp với hỗ trợ kỹ thuật và tăng cường liên kết cộng đồng, sẽ góp phần nâng cao tính khả thi và hiệu quả thực hiện.

Thông qua ba nhóm thảo luận, các đại biểu đã xây dựng những kết quả chuyên môn gồm ma trận đánh giá và danh sách nguy cơ an toàn sinh học ưu tiên; ba bảng kiểm SOP thực hành; và sơ đồ quy trình báo cáo dịch bệnh từ cơ sở nuôi đến cơ quan quản lý.

Những kết quả này góp phần cụ thể hóa các nguyên tắc an toàn sinh học thành công cụ hỗ trợ thực hành, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ kiểm soát dịch bệnh riêng lẻ sang quản lý nguy cơ chủ động, có sự phối hợp giữa các cơ sở và các bên liên quan trong cùng vùng nuôi.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm sau phiên thảo luận

Lan Hương – Thùy Linh